DEVREK TARIHI

Devrek, asirlar boyu çesitli kavimlerin yasadigi bir yer olup, bugünkü kasaba Türk’ler tarafindan kurulmustur.

Devrek Ilçesinin ve çevresinin eski bir yerlesim sahasi olusu buralarda yapilan kazilar ve tesadüfen rastlanan arkeolojik kalintilar tarafindan belirlenmistir.

Çevrede yasayan en eski kavim Etiler (Hititler)’dir. Bu uygarliginin kalintilarina yer yer rastlanir. M.O. 800 yilinda çevreye Frigyalilar egemen olmustur. Yöremizin M.O.33’l’de Iskender Imparatorlugunun egemenligine girdigi ve M.O.280 de Pontus Imparatorlugunun sinirlari içerisine geçtigi, M.O.l30’da Romalilarin egemenligi altina girdigi ve Romalilarin M.S.395 tarihinde ikiye ayrilmasi ile Bizans Imparatorlugunun egemenligine girdigi görülmektedir. Bu tarihlerde bölgenin ismi Pohlogonya’dir. Ilk olarak Hicri 456 tarihinde Bolu ve Eregli Havalisinin Selçuk Türkleri tarafindan fethedilmesinden sonra Devrek civari Türklerin eline geçmistir.

Malazgirt savasindan sonra Türk hakimiyeti devam eder. Hatta halk arasinda yasayan bir efsaneye göre Alparslan’in Devrek’e geldigi ,bu günkü Alparslan köyünde karargah kurdugu ve Bizans Imparatoru Romansla savastigi söylenir. Ancak tarihi kayitlar Alparslan’in Kizilirmagi geçmedigini, gösterir. Fakat 1070’de Alparslan’in (Büyük Selçuklu) ordulari Kutalmisoglu Süleyman sah kumandasinda sahil yolundan geçerek Sapanca ve Izmit’te Bizans ordulari ile karsilasmis olmalari bu civarda konak lamalarinin mümkün olacagi varsayimini kuvvetlendirmektedir.

Zonguldak yöresinde bulunan Bizanslilarin idaresindeki zayiflamadan ve kendi içindeki kargasalardan yararlan Emir Karatekin 1084’te Ulus, Bartin ve Devrek topraklarini ele geçirmistir. Ancak yörenin Türklerin elinde kalmasi uzun sürmemistir. Gerek Büyük Selçuklular ile Anadolu Selçuklulari arasindaki, yönetim mücadelesinden gerekse baslamis olan Haçli savaslari sirasinda Zonguldak ve Havalisi tekrar Bizanslilarin eline geçmistir.

Hicri 726 tarihinde Bolu ve Eregli havalisi Osmanli Padisahlarindan I. Osman Gazi’nin son devirlerinde onun silah arkadasi olan Konuralp komutasinda gönderilen ordularla tekrar Türk Idaresine alinmis, II. Padisah Orhan Gazi’nin ilk devirlerinde kontrol. daha da güçlenmisse de bilinmeyen bir takim nedenlerden dolayi idari hakimiyet ve idari teskilat tam olarak kurulamamistir.

Hicri 804 tarihinde IV. Osmanli Padisahi Yildirim Beyazit zamaninda bu mevkii tamamen Osmanli Türk Idaresine geçmis ve Mülki Idare kurulmustur.

l3.Yüzyil sonralarinda Bizanslilarla iyi iliskiler içinde bulunan Cenevizliler Zonguldak yöresinde kiyi iskelelerinden ticari, amaçla yararlariirlarken kiyilarin kontrolünü ellerine almasi üzerine yöre topraklarinda Bizans hakimiyeti de son buldu. Devrek, Eflani, Bartin, Safranbolu,Ulus ve Karabük topraklari 1335 yilinda bagimsizligini elde eden Candaroglu Beyligi sinirlari içerisine girdi. Candarogullari Beyligindeki taht kavgasindan yararlanan Yildirim Beyazit ; 1392 de bu beyligi yikarak topraklarini Osmanli Idaresine aldi.1402 de Beyazit Ankara savasinda Timur’a yenilince Candarogullari Beyligi yeniden bagimsizligini kazanmis,ancak bu Beyligin Fatih Sultan Mehmet tarafindan 1461 yilinda egemenligine son verilerek ,Devrek ve havalisi Osmanli egemenligine kesin olarak katilmis oldu.

18.Yüzyilda memleketin yeniden teskilatlanmasi ile Devrek ve çevresi 183l’de Kastamonu Sancak Beyligi içerisinde yer almistir. 19.Yüzyilin ortalarindan itibaren Tas Kömürü Ocaklari ile hizli bir gelisme saglayan Zonguldak ve çevresi 1876 yilinda Kastamonu Merkez Sancagina bagli iken 1877’de Bolu Sancak Beyligine baglandigi tespit edilmistir. Ayni tarihlerde Devrek Eregli Kazasinin bir nahiyesi durumuna gelmis ve 1887de ayni Sancaga bagli bir kaza olmustur. Bazi kayitlarda bu bilginin (Hamidiye nami ile III. sinif bir kaza olmasi (17 Temmuz.1887) 26 Sevval 1304 tarih ve 1988 sayili Sayi I. de Tarik Gazetesinde Padisahin emri ile Dahiliye nazirligi tarafindan III.Sinif bir kaza oldugu mealinde bildirilmistir. )seklinde yer aldigi belirlenmistir.

14 Mayis l920’de müstakil mutasarriflik olan Zonguldak Merkezine Bartin, Hamidiye (Devrek), Eregli kazalari baglanmistir.

Devrek Ilçesi Zonguldak Iline bagli olarak Çarsamba (Çaycuma), Gökçebey ve Egerci Bucaklarini içine alarak durumuna devam etmis ise de daha sonra Çarsamba Bucagi Çaycuma adi altinda 1944 yilinda Devrek Ilçesinden ayrilarak bagimsiz bir ilçe olmustur. Yine 20 Mayis l990 tarih ve 20523 sayili Resmi Gazetede yürürlüge giren 09.05.1990 tarih ve 3644 sayili yasa geregince Gökçebey nahiyesi de Devrek Ilçesinden ayrilarak bagimsiz bir Ilçe olmustur.

Devrek’in Milli Mücadeledeki yeri ve Devrek Müdafaaii Hukuk Cemiyeti :

Mustafa Kemal Pasa’nin Samsun’a ayak bastigi günlerde Devrek’te de Milli Mücadele için çalismalar baslamistir. Bir zamanlar Çaycuma’da nahiye Müdürlügü de yapmis olan Kadri Cemali Bey’in attigi Milli Mücadele kivilcimi Devrek Müftüsü ve Kadisi Abdullah Sabri Efendinin önderliginde gelismistir. Çünkü O, ilk günlerde gizliden yapilan Milli Mücadele çalismalarini açiktan yürütmeye baslamisti. Camilerdeki konusmalarinin yani sira Millet Bahçesinde de Mitingler,toplatilar düzenliyor, Milli Mücadele için halki konusmalari ile galiyana getiriyordu.

Abdullah Sabri Efendi bu toplantilarda yaptigi konusmalarinda:

“Muhterem Cemaat ,tüm yurdumuzda bu günden itibaren Kurtulus Savasi baslamistir. Simdi ise alacaginiz karar ve çekeceginiz telgrafla kadinimiz, kizimiz,topumuz,tüfegimizle Mustafa Kemal’in yaninda yer almaliyiz. Iste Vatan elden gidiyor. Hep beraber kurtaracagiz “ Belirlenen çalismalarin etkisi ile Devrek halki Kuvayi Milliye tarafinda yer almistir. Hatta Ilçe Kaymakami Sükrü Beye Istanbul Hükümeti ile olan iliskisini kesmesi hususunda baski dahi yapilmistir. Bu bakimdan muhtemeleri yörede Müdafaai Hukuk Cemiyetini ilk kuran Ilçe Merkezlerinden birisi Devrek’tir. Ancak bütün arastirmalara ragmen Devrek Müdafaai Hukuk Cemiyetinin üyeleri ve kurulus tarihi tam olarak tesbit edilememistir. Bazi kaynaklarda sadece Devrek’te Osman Beyin Baskanliginda Müdafaai Hukuk Cemiyeti kuruldugu belirtilmektedir.

Devrek’teki bazi kisiler tarafindan; Müftü Abdullah Sabri Efendi ( milletvekili olunca onun yerine Müftü olan Tahir Efendi) , Salmanoglu Haci Süleyman Efendi, Kavakzade Haci Emin Aga, Mekikzade Haci Mehmet Efendi, Kitapsiz Ismail Efendi, Kadir Cemali (Nahiye Miidürü) Bey, Yesilbas Haci Osman Efendi ve Haci Abdullah Efendinin Müdafaai Hukuk Cemiyetinde çalistiklari belirtilmektedir.

Devrek Milli Mücadele esnasinda Bolu, Gerede ile Bartin, Zonguldak ve Eregli arasinda Kuvayi Milliye lehine bir tampon bölge görevini üstlenmistir. l. Düzce isyaninin Bolu, Gerede'den sonra Safranbolu’ya siçradigi ,Devrek'te isyan çikmadigi Devrek’in Milli Mücadele için önemi kendiliginden ortaya çikar. Muhtemelen halkinin Milli Mücadeleye verdigi tam destek nedeniyle Devrek , yöredeki Kuvayi Milliye faaliyetlerinde karargah görevini de yapmistir.

Devrek halki bu Karargaha zarar gelmemesi için Dorukan’da nöbet tutmustur. Ayni zamanda isgale ugrayan Eregli’nin yardimina kosmustur.

Devrek Müdafai Hukuk Cemiyeti gerek Devrek’ten gerekse Devrek üzerinden bati cephesine yapilan ikmal faaliyetlerinde çok önemli ve degerli hizmetler vermistir.

 

Kaynak : Devrek Ticaret ve Sanayi Odası

Devrek Tarihi Kitabı

Ömür Çelikdönmez